Productaansprakelijkheid: wie betaalt de schade van een onveilig product?
Een product ging fout en veroorzaakte brand, letsel of schade aan andere spullen. De verkoper zegt: “Dat is een zaak voor de fabrikant.” Of dat klopt, hangt af van wat er beschadigd is. Hier lees je wanneer de producent aansprakelijk is, wanneer de verkoper bij een consumentenkoop, wat je moet bewijzen en hoe lang je hebt. Met een tabel per soort schade, de verweren van de producent en een zaak van de Hoge Raad over brand op een motorjacht.
De verkoper zegt
“Dat is een zaak voor de fabrikant, niet voor mij.”
De wet zegt
De producent is aansprakelijk voor de schade die een gebrek in zijn product veroorzaakt, met de uitzonderingen van art. 6:185 lid 1[1]. Dat geldt voor schade door dood of letsel en voor schade aan een andere zaak voor privégebruik, met een franchise van € 500[2]. Schade aan het gebrekkige product zelf valt daarbuiten[3]; bij een consumentenkoop heeft de koper daarvoor een recht op schadevergoeding tegen de verkoper als de zaak niet de eigenschappen heeft die hij mocht verwachten[4].
Dit is wat de wet in het algemeen zegt. Hoe het in jouw zaak uitpakt, hangt af van de feiten van jouw koop.
Verkoper of producent: wie spreek je aan?
Dat hangt af van wat er beschadigd is. De tabel zet de soorten schade naast elkaar. De regels over de verkoper gelden alleen bij een consumentenkoop: de koop van een roerende zaak van een verkoper die handelt in het kader van zijn handels-, bedrijfs-, ambachts- of beroepsactiviteit, door een natuurlijk persoon die koopt voor doeleinden buiten zijn bedrijfs- of beroepsactiviteit[5].
| Soort schade | Bij wie | Wat de wet zegt |
|---|---|---|
| Het product zelf is gebrekkig of kapot | De verkoper (bij een consumentenkoop) | Bij een consumentenkoop heeft de koper, als de afgeleverde zaak niet de eigenschappen heeft die hij op grond van de overeenkomst mocht verwachten, recht op schadevergoeding tegenover de verkoper[4]. Schade aan het gebrekkige product zelf valt buiten de productaansprakelijkheid[3]. |
| Dood of lichamelijk letsel | De producent[2]; de verkoper bij een consumentenkoop alleen in de gevallen van art. 7:24 lid 2[4] | De productaansprakelijkheid geldt voor schade door dood of lichamelijk letsel[2]. |
| Schade aan een andere zaak voor privégebruik | De producent, met een franchise van € 500[2]; de verkoper bij een consumentenkoop alleen in de gevallen van art. 7:24 lid 2, waaronder zaakschade die door de franchise niet door de producent wordt vergoed[4] | De productaansprakelijkheid geldt voor schade die het product toebrengt aan een andere zaak die gewoonlijk voor gebruik of verbruik in de privésfeer is bestemd en die de benadeelde ook hoofdzakelijk privé gebruikte[2]. |
Wanneer is de verkoper toch aansprakelijk voor schade door een productgebrek? Bestaat de tekortkoming in een productgebrek in de zin van de productaansprakelijkheid (afdeling 6.3.3), dan is de verkoper bij een consumentenkoop niet aansprakelijk voor schade zoals in die afdeling bedoeld, tenzij hij het gebrek kende of behoorde te kennen, hij heeft toegezegd dat het gebrek er niet was, of het gaat om zaakschade die door de franchise niet door de producent wordt vergoed[4]. Heeft de verkoper de schade vergoed omdat hij het gebrek kende of behoorde te kennen, of de afwezigheid ervan toezegde, dan moet de koper zijn rechten tegen de producent aan hem overdragen[4].
Is het product zelf kapot en klopt het niet met wat je kocht? Dan zijn je rechten die van de wettelijke garantie: lees Wettelijke garantie: wat en hoe lang?
Wanneer is een product gebrekkig?
De maatstaf is veiligheid. Een product is gebrekkig als het niet de veiligheid biedt die je ervan mag verwachten, alle omstandigheden in aanmerking genomen, in het bijzonder de presentatie van het product, het redelijkerwijs te verwachten gebruik en het tijdstip waarop het in het verkeer werd gebracht[6]. Een product is niet gebrekkig alleen omdat er later een beter product op de markt is gekomen[6]. Een product is voor deze regels een roerende zaak, ook nadat die een bestanddeel is geworden van een andere roerende of onroerende zaak, en ook elektriciteit[7].
Of een zaak aan de koop beantwoordt, is een andere vraag dan of ze veilig is. Die vraag staat op Non-conformiteit: wat betekent het?
Wie is de producent?
| Wie | Wat de wet zegt |
|---|---|
| De maker | Producent is de fabrikant van een eindproduct, de producent van een grondstof of de fabrikant van een onderdeel, en ook ieder die zich als producent presenteert door zijn naam, merk of ander onderscheidingsteken op het product te zetten[7]. |
| De importeur | Wie een product in de Europese Economische Ruimte invoert om het in het kader van zijn commerciële activiteiten te verkopen, verhuren, leasen of anders te verstrekken, geldt ook als producent, met dezelfde aansprakelijkheid; de aansprakelijkheid van de producent zelf blijft daarnaast bestaan[7]. |
| De leverancier | Kan niet worden vastgesteld wie de producent is, dan geldt elke leverancier als producent, tenzij hij je binnen een redelijke termijn meedeelt wie de producent is of wie hem het product leverde[7]. Bij een in de EER geïmporteerd product geldt hetzelfde als de importeur niet kan worden vastgesteld, tenzij de leverancier binnen een redelijke termijn de importeur in de EER of een leverancier binnen de EER noemt die hem het product leverde[7]. |
Zijn er meer aansprakelijke personen voor dezelfde schade? Dan is op grond van art. 6:185 lid 1 ieder van hen voor het geheel aansprakelijk[8].
Wat moet je bewijzen?
Jij, als benadeelde, moet de schade, het gebrek en het oorzakelijk verband tussen het gebrek en de schade bewijzen[9]. Dat zijn drie dingen. Ons advies: leg ze vast voordat je iets weggooit of laat repareren.
- De schade. Foto’s, rekeningen, medische gegevens en een lijst van wat beschadigd is. Ons advies: noteer ook wat wel of niet voor privégebruik was bestemd, want dat bepaalt of de schade onder art. 6:190 valt[2].
- Het gebrek. Het product zelf, de verpakking, de gebruiksaanwijzing en de reclame. Wat telt voor “gebrekkig” is de veiligheid die je mocht verwachten, mede gelet op de presentatie van het product[6].
- Het verband. Wat er gebeurde, op welk moment en wie erbij was. Ons advies: laat een deskundige de oorzaak vaststellen als dat kan.
Voor welke schade geldt het, en kan de producent zich verschuilen achter zijn voorwaarden?
De regels gelden voor schade door dood of lichamelijk letsel en voor schade aan een andere zaak die gewoonlijk voor gebruik of verbruik in de privésfeer is bestemd en die jij ook hoofdzakelijk privé gebruikte, met een franchise van € 500[2]. Staat er in de voorwaarden van de producent dat hij niet aansprakelijk is? Op grond van deze regels kan hij zijn aansprakelijkheid tegenover jou als benadeelde niet uitsluiten of beperken[10].
Hoe lang heb je om aansprakelijk te stellen?
Er zijn twee termijnen. Ze lopen los van elkaar.
| Termijn | Wat de wet zegt |
|---|---|
| Drie jaar: verjaring | De vordering tot schadevergoeding tegen de producent verjaart drie jaar na de aanvang van de dag na die waarop je met de schade, het gebrek en de identiteit van de producent bekend werd of had moeten worden[11]. |
| Tien jaar: verval | Los daarvan vervalt het recht op schadevergoeding tegen de producent tien jaar na de aanvang van de dag na die waarop de producent de zaak die de schade veroorzaakte in het verkeer bracht[11]. |
Ons advies: schrijf op de dag waarop je van de schade, het gebrek en de producent wist.
Wat de rechter zei
In juli 2012 verkocht een verkoper voor bijna € 1,5 miljoen een motorjacht, in zijn opdracht gebouwd door een Italiaanse scheepsbouwer. In deze zaak was de koop een consumentenkoop. De koper had het schip verzekerd. Op 7 oktober 2012 ontstond aan boord brand door een elektrotechnisch defect in of bij het bedieningspaneel van de airconditioning, en de verzekeraar vergoedde de brandschade aan het schip[3].
Wie vorderde, en wat. Niet de koper zelf, maar de verzekeraar, in de plaats getreden van de koper, vorderde schadevergoeding van de verkoper wegens wanprestatie. De kantonrechter wees € 82.008,55 in hoofdsom toe, het hof € 76.079,55[3]. Het hof oordeelde dat het schip door het defect niet de eigenschappen had die de koper mocht verwachten en dat de verkoper toerekenbaar tekortschoot; die oordelen werden in cassatie niet bestreden. De verkoper voerde aan dat hij op grond van art. 7:24 lid 2 niet aansprakelijk was voor de schade aan het schip[3].
Wat de Hoge Raad vond. Volgens de Hoge Raad geldt de aansprakelijkheid van de producent voor personenschade en voor zaakschade in de privésfeer aan een andere zaak; schade aan het gebrekkige product zelf valt buiten de productaansprakelijkheid. Daarvoor is de benadeelde aangewezen op andere rechtsmiddelen, zoals een vordering uit wanprestatie tegen de verkoper[3]. Art. 7:24 lid 2 beperkt volgens de Hoge Raad de aansprakelijkheid van de verkoper niet voor schade die een veiligheidsgebrek aan de afgeleverde zaak zelf veroorzaakt; die aansprakelijkheid rust op grond van art. 7:24 lid 1 op de verkoper en gaat niet over naar de producent[3].
De Hoge Raad verwierp ook het standpunt dat de verkoper vrijuit gaat als het gebrek in een onderdeel zit waarvoor de producent van dat onderdeel aansprakelijk is: tussen verkoper en consument-koper blijft de schade aan de verkochte zaak voor rekening van de verkoper, en gaat alleen de schade van art. 6:190 lid 1 naar de producent[3]. Of de producent van het bedieningspaneel aansprakelijk was voor de schade aan het schip, liet de Hoge Raad in het midden: ook als hij dat zou zijn, doet dat niet af aan de contractuele aansprakelijkheid van de verkoper op grond van art. 7:24[3][3].
Uitkomst. De klacht van de verkoper faalde en de overige klachten konden niet tot cassatie leiden. De Hoge Raad verwierp het beroep en veroordeelde de verkoper in de kosten van het cassatiegeding (€ 2.830,34 aan verschotten en € 2.200 voor salaris). De uitspraak van het hof (€ 76.079,55 in hoofdsom) bleef daarmee in stand[3].
Wat je hieruit kunt halen: in deze zaak ging het om de schade aan het jacht. Volgens de Hoge Raad valt schade aan het gebrekkige product zelf buiten de productaansprakelijkheid[3], en rust de aansprakelijkheid van de verkoper op art. 7:24 lid 1[3]. Een onderdeel is zelf ook een product, en de fabrikant van een onderdeel is een producent[7][7]. Of de producent van het gebrekkige onderdeel (het bedieningspaneel) voor de schade aan het schip aansprakelijk was via art. 6:190 lid 1 onder b, liet de Hoge Raad in het midden; die vraag moet volgens hem aan de hand van de Richtlijn worden beantwoord en doet niet af aan de aansprakelijkheid van de verkoper op grond van art. 7:24[3]. Ook vorderde hier de verzekeraar van de koper, niet de koper zelf[3]. Ons advies: weet bij een schade eerst of het product zelf, een andere zaak of een persoon is beschadigd, want dat bepaalt bij wie je aanklopt.
Wanneer heeft het bedrijf wél een punt?
Een producent kan zich op de uitzonderingen van art. 6:185 lid 1 beroepen. De tabel noemt ze.
| Onderdeel | De producent is niet aansprakelijk als |
|---|---|
| a | hij het product niet in het verkeer heeft gebracht[1]; |
| b | het gelet op de omstandigheden aannemelijk is dat het gebrek er nog niet was toen hij het in het verkeer bracht, of later is ontstaan[1]; |
| c | het product niet voor verkoop of andere verspreiding met een economisch doel is gemaakt en ook niet in het kader van zijn beroep of bedrijf is gemaakt of verspreid[1]; |
| d | het gebrek het gevolg is van dwingende overheidsvoorschriften[1]; |
| e | het gebrek volgens de stand van de wetenschappelijke en technische kennis op dat moment niet te ontdekken was[1]; |
| f | het gaat om een grondstof of onderdeel en het gebrek te wijten is aan het ontwerp van het eindproduct of aan de instructies van de fabrikant van dat eindproduct[1]. |
- Eigen schuld. Is de schade zowel door het gebrek als door schuld van jou (of van iemand voor wie je aansprakelijk bent) veroorzaakt, dan wordt de aansprakelijkheid van de producent verminderd of opgeheven, rekening houdend met alle omstandigheden[1]. Heeft ook een derde de schade mee veroorzaakt, dan wordt zijn aansprakelijkheid daardoor niet verminderd[1].
- Je kunt het niet bewijzen. Schade, gebrek en oorzakelijk verband moet jij bewijzen[9].
- Je bent te laat. Verjaring na drie jaar vanaf je kennis van schade, gebrek en producent, en verval na tien jaar vanaf het in het verkeer brengen[11], [11].
- Het is schade aan het product zelf. Dan is de productaansprakelijkheid niet je route[3]; bij een consumentenkoop heeft de koper tegenover de verkoper recht op schadevergoeding als de zaak niet de eigenschappen heeft die hij mocht verwachten[4].
Zo dwing je het af
- Zorg eerst voor veiligheid en gezondheid. Ons advies: haal het product uit gebruik en bewaar het zoals het is, ook als het kapot is. Bij letsel hoort een arts erbij.
- Bepaal wat er beschadigd is. Het product zelf, een andere zaak of een persoon: dat bepaalt of je de producent of de verkoper aanspreekt. Gebruik de tabel hierboven[2].
- Leg schade, gebrek en verband vast. Dat moet je bewijzen[9]. Maak foto’s, bewaar de bon en de verpakking en noteer data.
- Zoek de producent. Kijk op het product en de verpakking naar naam, merk en importeur. Kan niet worden vastgesteld wie de producent is, dan geldt elke leverancier als producent, tenzij hij binnen een redelijke termijn zegt wie de producent is of wie hem het product leverde[7]. Ons advies: vraag de leverancier schriftelijk wie de producent is, en bewaar het antwoord.
- Stel de producent schriftelijk aansprakelijk. Ons advies: beschrijf wat er gebeurde, welke schade je hebt, wat je vraagt en voor welke datum je antwoord wilt, en stuur het aangetekend of met bewijs van verzending. Bewaar een kopie.
- Let op de termijnen. Drie jaar na je kennis van schade, gebrek en producent[11], en tien jaar na het in het verkeer brengen[11].
- Heb je een verzekering? Ons advies: meld de schade daar ook. In de zaak bij de Hoge Raad vorderde de verzekeraar van de koper[3].
- Gaat het om het product zelf? Meld het dan bij de verkoper, met een brief zoals op Klachtbrief na een koop: voorbeeld.
Wil je de koop zelf ontbinden? Lees Koop ontbinden: wanneer en hoe? Hoe lang je wettelijke rechten tegen de verkoper gelden: Wettelijke garantie: wat en hoe lang? De andere onderwerpen staan op Consumentenrecht: je rechten na een koop.
Het bewijs
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:185 (art. 6:185 lid 1 aanhef en onder a-f BW; art. 6:185 lid 2 en 3 BW)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:190 (art. 6:190 lid 1 onder a en b BW)
- Hoge Raad, 26 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1757 (r.o. 2.1 onder (i)-(vi); r.o. 2.2; r.o. 2.3; r.o. 3.2.2; r.o. 3.2.3; r.o. 3.3.1-3.3.2; r.o. 3.3.3; r.o. 3.3.4, 3.4 en beslissing)
- Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 7:24 (art. 7:24 lid 1 BW; art. 7:24 lid 2 onder a-c BW; art. 7:24 lid 3 BW)
- Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 7:5 (art. 7:5 lid 1 onder a BW)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:186 (art. 6:186 lid 1 en 2 BW)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:187 (art. 6:187 lid 1 BW; art. 6:187 lid 2 BW; art. 6:187 lid 3 BW; art. 6:187 lid 4 BW)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:189 (art. 6:189 BW)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:188 (art. 6:188 BW)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:192 (art. 6:192 lid 1 BW)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:191 (art. 6:191 lid 1 BW; art. 6:191 lid 2 eerste zin BW)